Od 1996 roku do maja 2010, osoby prowadzące lub uczestniczące w obserwacjach Stowarzyszenia POLARIS - OPP obowiązywały cztery rodzaje Regulaminów Obserwacyjnych: do sesji dziennych, nocnych, specjalnych i sektorowych. Nadzwyczajne Walne Zebranie z 15 listopada 2009 roku zdecydowało o zmianie tych czterech, przestarzałych dokumentów w jeden, ogólny Regulamin Obserwacyjny. Sześć miesięcy później przyjęto tzw. Kartę Zasad Obserwatora będącą odpowiednikiem Regulaminów Obserwacyjnych. Oto jej treść (czcionką pogrubioną) wraz z komentarzem:

 

1. Przed wyjściem na obserwację, powiadom najbliższych.

Każdy uczestnik obserwacji prowadzący sesję dla POLARIS-OPP (jak i nawet tylko dla siebie), powinien z przyczyn bezpieczeństwa powiadomić o tym fakcie kogoś z najbliższych. Obserwację - szczególnie całonocną, można porównać do wycieczki w góry. Pierwszą zasadą więc jest powiadomienie o wyjściu na taką eskapadę jak i zapewnienie sobie tym samym ewentualnej pomocy w razie kłopotów. Jeśli nie mamy możliwości przekazania tej informacji komuś z najbliższych, zawsze można wysłać e-mail powiadamiający do Stowarzyszenia POLARIS - OPP na adres podany w podstronie Kontakt.

2. Nie zapomnij - jedzenie, ubranie, telefon komórkowy, CSO*.

Zarówno grupowe jak i indywidualne podjęcie się obserwacji wymaga uprzedniego przygotowania. Jedzenie, odpowiednie ubranie adekwatne do panujących warunków atmosferycznych, czy telefon komórkowy niezbędny w razie niespodziewanych problemów, to tylko przykłady tego co powinno się znaleźć na wyposażeniu obserwatora POLARIS-OPP. W naszej organizacji praktykujemy również CSO, czyli Czarne Skrzynki Obserwacyjne pełniące funkcję rejestratora przebiegu obserwacji. Wykorzystując zazwyczaj dyktafon podajemy wszystkie najważniejsze informacje zarówno dotyczące zaobserwowanych zjawisk, jak i sytuacji panującej na obserwacji. 

3. Chroń siebie, sprzęt i informacje o obserwacji.

Bezpieczeństwo na obserwacjach to priorytet numer 1 dla naszej organizacji. Pamiętajmy nie tylko o właściwym ubiorze, zabezpieczeniu sprzętu (np. od wilgoci czy śniegu), czy bezpieczeństwie podczas obserwacji Słońca, ale również o właściwej polityce informacyjnej. Warto zaprosić znajomych na pokazy teleskopowe pod domem czy obserwacje w terenie, ale nie zapominajmy, że nie rzadko posiadamy ze sobą w środku nocy wyposażenie warte kilka tysięcy złotych. Zastanówmy się kilka razy zanim zdradzimy nieznajomym osobom miejsce jak i dokładny czas naszej obserwacji. 

4. Informuj o opuszczeniu lub zmianie miejsca obserwacyjnego.

Ta zasada dotyczy głównie raportów wprowadzanych na CSO. Zmiana pośrodku nocy stanowiska obserwacyjnego może wprowadzić nie małe komplikacje i zakłopotanie osób bliskich, które martwią się o nasz los. Dotyczy to również baz danych POLARIS-OPP, w których podajemy konkretny numer M/O. 

5. Jesteś na obserwacji – zajmuj się nią.

Warto o tym pamiętać szczególnie podczas nocnych obserwacji nieba. Często podczas grupowych eskapad odchodzi się od teleskopów czy stanowisk leżących, nieświadomie zajmując się różnymi czynnościami zabierającymi nam cenny czas pogodnych nocy. O zasadności tego stwierdzenia przekonujemy się zazwyczaj gdy przeoczymy wyjątkowo jasny meteor lub nie odnotujemy wszystkich zaplanowanych obiektów tej nocy. 

6. Obowiązuje kultura obserwacji, miejsca i otoczenia.

Większość obserwacji prowadzi się zazwyczaj w miejscach publicznie dostępnych lub co najmniej w sąsiedztwie osób, które cenią sobie ciszę nocną. Staramy się to uszanować jak również fakt, że obserwacje w terenie rządzą się innymi prawami. Tutaj możemy się spotkać z dziką zwierzyną lub przyrodą, której może zaszkodzić nasza obecność. Wykorzystując cudze pola czy łąki jako miejsca obserwacji, nie zapominajmy o uzyskaniu zgody oraz zachowaniu czystości stanowiska po zakończonej sesji. Być może właściciele tych gruntów skorzystają dodatkowo na naszych działaniach...

7. Jeśli obserwacja, to nie alkohol.

Bardzo duża ilość amatorów nocnych obserwacji myli bardzo często sesje astronomiczne z libacjami alkoholowymi. Ta niechlubna tendencja niestety wzrasta, co widoczne jest zazwyczaj na różnorodnych forach internetowych, gdzie luźnie funkcjonujące społeczności wykorzystują czas wspólnych obserwacji na nieco inne, mniej wartościowe działania... Środowiska te w odróżnieniu do organizacji pozarządowych nie stosują w tym zakresie jasny zasad czy regulaminów, a wiele osób sprowadza  później swoją odpowiedzialność w tym przedmiocie, na wzór panującej swobody wirtualnych dyskusji. Jako organizacja pożytku publicznego proponujemy aby zastosować znaną już zasadę odróżniania 200mm od 200ml podczas każdej obserwacji, bo w przeciwnym razie może to doprowadzić do wielu niepotrzebnych problemów...

8. Uważaj na otoczenie podczas obserwacji.

W przeciwieństwie do pkt. 6, tutaj jest mowa o zagrożeniu jakie może stworzyć nam samo otoczenie obserwacji. Dotyczy to zarówno tak błahych rzeczy jak nagłej zmiany pogody, silnego wiatru, czy też bagnistego stanowiska, po skrajnie niebezpieczne wydarzenia typu spotkanie z niedźwiedziem na otwartym polu czy udział osób trzecich o nieprzychylnych zamiarach. Niestety to ostatnie zagrożenie jak wynika ze statystyk POLARIS-OPP, stanowi za najczęstszy przypadek niepowodzeń prowadzonych obserwacji, tuż obok królującej oczywiście pogody.

9. Koordynujesz obserwację – zarządzaj grupą.

To zalecenie dla osób decydujących się zaprosić na obserwację dodatkowych uczestników. Warto pamiętać, że jeśli posiadamy teleskop i chcemy zorganizować pokaz nieba, jesteśmy w pewnym stopniu odpowiedzialni za właściwą organizację takiego spotkania. Należy tu pamiętać nie tylko o właściwych okularach do teleskopu, ale i powiadomieniu o potrzebie posiadania odpowiedniego ekwipunku, wyborze możliwie bezpiecznego stanowiska, czy też przestrzegania np. ciszy nocnej. W POLARIS-OPP obowiązuje również zasada dokonywania zapisu na CSO, kto i jak długo bierze udział w obserwacji. Nie raz sprawdziło się to w przypadku młodych osób jak i późniejszych analizach czasu obserwacji. 

10. Nie obsługuj sprzętu, na którym się nie znasz.

Zdarza się, że prowadząc obserwacje grupowe, pierwszym elementem z jakim przyjdzie nam się zmierzyć jest dopilnowanie właściwej obsługi sprzętu. Dotyczy to przede wszystkim sesji dla młodzieży, czy dzieci, którym prezentujemy interesujący z naszego punktu widzenia obiekt, podczas gdy włożenie ręki do środka otwartego reflektora by "złapać to małe lusterko", jest znacznie ciekawszym zajęciem młodego uczestnika. W trakcie grupowych obserwacji zapytajmy również właściciela sąsiedniego stanowiska czy możemy skorzystać z jego sprzętu, bo zawsze istnieje opcja, że nie będziemy wiedzieli jak go w pełni obsługiwać.

11. Uczestniczysz w obserwacji – wykonuj polecenia koordynatora.

Podczas obserwacji grupowych (głównie nocnych), jest to bardzo ważna zasada aby działania były przeprowadzone sprawnie i skutecznie. W ciemności nie trudno o pomyłkę, zarówno w przygotowaniu sprzętu jak i zapewnieniu bezpieczeństwa uczestników. Sprawna koordynacja pozwoli nie tylko zobaczyć więcej ciekawych obiektów, ale i uniknąć chaosu podczas sesji. Działania tego typu  koordynowane przez odpowiednie osoby z POLARIS-OPP podlegają zazwyczaj ubezpieczeniu grupowemu, w którym wymagane jest wskazanie kierownika każdej obserwacji.

12. Zakaz spania podczas sesji.

Nie tylko dlatego, że np. w szczerym polu może to być niebezpieczne, ale również z przyczyn czysto merytorycznych - jaki jest sens męczyć się w ten sposób ze zmęczeniem, skoro i tak nasza spostrzegawczość czy dokładność jest za niska aby odnotować wyczekiwane zjawisko? Dotyczy to głównie obserwacji prowadzonych w pozycji leżącej (np. meteorów). Oprócz tego w niektórych porach roku  może to być potencjalne zagrożenie dla naszego zdrowia, a nawet życia, gdy przykładowo temperatura spada poniżej zera stopni Celsjusza. 

13. Zapamiętaj znaki świetlne: wszystko w porządku – kreślenie „tęczy”, potrzebna pomoc – kreślenie „kół”.

Te dwie proste zasady wprowadzone przez POLARIS-OPP od 1998 roku już nie raz miały zastosowanie podczas sesji, gdzie nie było zasięgu telefonów komórkowych albo też okoliczności wymagały "cichej komunikacji" na odległość. Są one również zgodne z kilkoma innymi znakami świetlnymi używanymi powszechnie w różnych branżach czy zawodach. 

14. Oprócz powyższych zasad, stosuje się przepisy kodeksu cywilnego.
 

Jak każdy regulamin czy umowa tak i ten odwołuje się do przepisów odgórnych, które mogą regulować np. takie wydarzenia jak uszkodzenie sprzętu podczas obserwacji i stwierdzenie winnych, odpowiedzialność za prowadzone/organizowane obserwacje, czy inne aspekty nie ujęte w niniejszej karcie zasad. 

 

 

* CSO to Czarna Skrzynka Obserwacyjna pełniąca funkcję rejestratora wydarzeń na obserwacji prowadzonej dla POLARIS-OPP.